3.5 Derivaten

Derivaten zijn financiële contracten die hun waarde ontlenen aan een onderliggend financieel instrument of product, zoals aandelen, valuta en rente. Basisvormen van derivaten zijn termijncontracten, opties, swaps en futures.

PFZW gebruikt derivaten om risico’s af te dekken. Dit zijn hoofdzakelijk het renterisico, inflatierisico en valutarisico. PFZW maakt daarnaast gebruik van derivaten om op een efficiëntere wijze een positie in te nemen dan door het aankopen van het onderliggende financiële instrument of product. Derivaten worden verder slechts in beperkte mate gebruikt om een specifiek risico aan te gaan.

PFZW maakt gebruik van onderstaande derivaten. Derivaten met een positieve reële waarde worden als actief verantwoord. Derivaten met een negatieve reële waarde worden als passief verantwoord. De uitsplitsing naar actief en passief per balansdatum is als volgt:

(bedragen x € 1 miljoen)

    
 

2016

2015

 

Reële waarde

Reële waarde

 

Actief

Passief

Actief

Passief

Rentederivaten

22.070

9.497

19.555

10.663

Aandelenderivaten

87

52

75

46

Valutaderivaten

198

382

1.636

39

Kredietderivaten

-

-

1

-

     

Saldo derivaten

22.355

9.931

21.267

10.748

    De samenstelling en het verloop van de derivaten (saldo van actief en passief) zijn als volgt:

    2016 (bedragen x € 1 miljoen)

    Balans­waarde begin jaar

    Aankopen

    Verkopen/ Expiraties

    Waarde­verande­ringen

    Balans­waarde­ eind jaar

          

    Beleggingen voor risico pensioenfonds

         

    Rentederivaten

    8.888

    -

    (951)

    4.630

    12.567

    Aandelenderivaten

    29

    -

    (9)

    15

    35

    Valutaderivaten

    1.596

    -

    (189)

    (1.591)

    (184)

    Kredietderivaten

    1

    -

    (137)

    136

    -

    Subtotaal

    10.514

    -

    (1.286)

    3.190

    12.418

          

    Beleggingen voor risico deelnemer

         

    Rentederivaten

    4

    -

    -

    2

    6

    Aandelenderivaten

    -

    -

    -

    -

    -

    Valutaderivaten

    1

    -

    -

    (1)

    -

    Kredietderivaten

    -

    -

    -

    -

    -

    Subtotaal

    5

    -

    -

    1

    6

          

    Totaal

    10.519

    -

    (1.286)

    3.191

    12.424

      Bij derivaten kan ingeval van het voortijdig sluiten van het contract een positief of een negatief resultaat op de verkoop worden behaald. Afhankelijk van de wijze waarop de derivatenpositie is aangegaan (actief of passief) en de geldende spotkoers kan onder de post Verkopen/expiraties een positief of negatief bedrag worden gepresenteerd.

      2015 (bedragen x € 1 miljoen)

      Balans­waarde begin jaar

      Aankopen

      Verkopen/ Expiraties

      Waarde­verande­ringen

      Balans­waarde eind jaar

            

      Beleggingen voor risico pensioenfonds

           

      Rentederivaten

      14.310

      -

      (2.970)

      (2.452)

      8.888

      Aandelenderivaten

      16

      -

      5

      8

      29

      Valutaderivaten

      86

      -

      6.874

      (5.364)

      1.596

      Kredietderivaten

      -

      -

      (138)

      139

      1

      Subtotaal

      14.412

      -

      3.771

      (7.669)

      10.514

            

      Beleggingen voor risico deelnemer

           

      Rentederivaten

      8

      -

      (4)

      -

      4

      Aandelenderivaten

      -

      -

      -

      -

      -

      Valutaderivaten

      -

      -

      1

      -

      1

      Kredietderivaten

      -

      -

      -

      -

      -

      Subtotaal

      8

      -

      (3)

      -

      5

            

      Totaal

      14.420

      -

      3.768

      (7.669)

      10.519

        Het grootste deel van de derivatenposities wordt aangehouden via PGGM Treasury B.V. Dit houdt in dat PGGM Treasury B.V. voor rekening en risico van haar opdrachtgevers derivatencontracten afsluit met externe partijen. De opdrachtgevers houden hiermee het economisch eigendom en PGGM Treasury B.V. verkrijgt het juridisch eigendom. Per balansdatum gaat het om een saldo van € 12.424 miljoen (ultimo 2015: € 10.519 miljoen). Dit saldo maakt deel uit van de derivaten activa en derivaten passiva.

        In de volgende paragrafen wordt per categorie derivaten inzicht gegeven in de samenstelling en de waarde van alle uitstaande derivatenposities van PFZW.

        Rentederivaten

        Volgend overzicht geeft inzicht in de omvang en samenstelling van de rentederivaten per balansdatum.

        (bedragen x € 1 miljoen)

        2016

        2015

         

        Reële waarde

        Reële waarde

         

        Actief

        Passief

        Actief

        Passief

        Interest rate swaps

        21.960

        6.099

        19.430

        6.957

        Inflation swaps

        110

        3.398

        125

        3.706

             

        Saldo rentederivaten

        22.070

        9.497

        19.555

        10.663

          Ontwikkelingen van rente en inflatie beïnvloeden de financiële positie van PFZW. Het renterisico op de verplichtingen van PFZW wordt deels afgedekt door inflatieobligaties en deels door rentederivaten.

          Doordat de waarde van de rentederivaten, die dienen ter afdekking van het renterisico van de pensioenverplichtingen, net als de waarde van de pensioenverplichtingen meebeweegt met de rente, hetzij in tegengestelde richting, zorgen de rentederivaten ervoor dat de pensioenverplichtingen van PFZW minder gevoelig zijn voor renteschommelingen. Op een zelfde manier zorgen inflatieswaps voor afdekking van het inflatierisico. In de risicoparagraaf is opgenomen wat het effect is van een wijziging in de rente of de inflatie op de derivaten die worden gebruikt ter afdekking van het renterisico respectievelijk het inflatierisico van de pensioenverplichtingen.

          Interest rate swaps zijn contracten waarbij twee partijen vaste rentebetalingen tegen variabele rentebetalingen uitwisselen. Inflation swaps zijn contracten waarbij twee partijen het inflatierisico uitwisselen, tegen een vastgestelde vergoeding. In hoeverre het rente- en inflatierisico per balansdatum door de derivaten zijn afgedekt, is toegelicht in de risicoparagraaf.

          De contractomvang en de looptijden van de interest rate swaps en inflation swaps bepalen in welke mate het rente- en inflatierisico wordt afgedekt. De gepresenteerde netto contractomvang per balansdatum kan een negatief of een positief saldo hebben. Een negatief saldo betekent bij interest rate swaps dat een vaste rentevergoeding wordt ontvangen en een variabele rentevergoeding wordt betaald. Een positief saldo betekent bij inflation swaps dat een variabele inflatievergoeding wordt ontvangen.

          Volgend overzicht geeft inzicht in de netto contractomvang en de looptijd van de rentederivaten per balansdatum.

          (bedragen x € 1 miljoen)

          Reële waarde

           
           

          Actief

          Passief

          Contractomvang

          Interest rate swaps

             

          Korter dan een jaar

          13

          1

          (430)

          Een jaar tot en met tien jaar

          801

          641

          5.169

          Langer dan tien jaar

          21.146

          5.457

          (48.770)

              

          Totaal interest rate swaps

          21.960

          6.099

           
              

          Inflation swaps

             

          Korter dan een jaar

          -

          -

          -

          Een jaar tot en met tien jaar

          72

          632

          4.670

          Langer dan tien jaar

          38

          2.766

          9.384

              

          Totaal inflation swaps

          110

          3.398

           
              

          Saldo

          22.070

          9.497

           

            PFZW belegt in futures. Futures zijn op de beurs verhandelbare termijncontracten met verplichte levering van een onderliggend financieel instrument of product in de toekomst tegen een vooraf vastgestelde prijs. Obligatiefutures worden gebruikt om op een efficiënte wijze een positie in te nemen in de onderliggende obligaties. De futures worden dagelijks afgerekend, waardoor de waarde per balansdatum nihil is. Om deze reden zijn deze futures niet in bovenstaand overzicht zichtbaar.

            De exposure van deze futures, waarover renterisico wordt gelopen, is € 1.155 miljoen negatief (ultimo 2015: € 1.011 miljoen negatief). De looptijden van de futures zijn grotendeels korter dan een jaar.

            Aandelenderivaten

            Volgend overzicht geeft inzicht in de omvang en samenstelling van de aandelenderivaten per balansdatum

            (bedragen x € 1 miljoen)

            2016

            2015

             

            Reële waarde

            Reële waarde

             

            Actief

            Passief

            Actief

            Passief

            Variance swaps

            87

            52

            75

            46

                 

            Saldo aandelenderivaten

            87

            52

            75

            46

              Een variance swap is een overeenkomst tussen twee partijen waarbij onderling kasstromen worden uitgewisseld op basis van een variantie van onderliggende waarden. De kasstromen zijn gebaseerd op het verschil tussen een vooraf afgesproken variantie en de daadwerkelijke variantie van de onderliggende waarden.

              Valutaderivaten

              Volgend overzicht geeft inzicht in de omvang en samenstelling van de valutaderivaten per balansdatum.

              (bedragen x € 1 miljoen)

              2016

              2015

               

              Reële waarde

              Reële waarde

               

              Actief

              Passief

              Actief

              Passief

              Valuta swaps

              198

              382

              1.636

              39

                   

              Saldo valutaderivaten

              198

              382

              1.636

              39

                PFZW heeft beleggingen in vreemde valuta. Hierdoor bestaat het risico op waardeveranderingen van deze beleggingen als gevolg van een koersverandering van de betreffende valuta. Afdekking van dit valutarisico naar de euro vindt gedeeltelijk plaats en wordt uitsluitend door PFZW uitgevoerd. Afdekking is grotendeels door middel van valutaderivaten met een looptijd korter dan een jaar.

                De contractomvang van de valutaderivaten van PFZW bedraagt per balansdatum € 64.350 miljoen (ultimo 2015 € 56.594 miljoen positief). In hoeverre het valutarisico per balansdatum op totaalniveau door de derivaten zijn afgedekt, is toegelicht in de risicoparagraaf.

                Kredietderivaten

                Volgend overzicht geeft inzicht in de omvang en samenstelling van de kredietderivaten per balansdatum

                (bedragen x € 1 miljoen)

                2016

                 

                2015

                 
                 

                Reële waarde

                Reële waarde

                 

                Actief

                Passief

                Actief

                Passief

                Kredietderivaten

                -

                -

                1

                -

                     

                Saldo kredietderivaten

                -

                -

                1

                -