3.5 Derivaten

Derivaten zijn financiële contracten die hun waarde ontlenen aan een onderliggend financieel instrument of product, zoals aandelen, valuta en rente. Basisvormen van derivaten zijn termijncontracten, swaps en futures.

PFZW gebruikt derivaten om risico’s af te dekken. Dit zijn hoofdzakelijk het renterisico, inflatierisico en valutarisico. PFZW maakt daarnaast gebruik van derivaten om op een efficiëntere wijze een positie in te nemen dan door het aankopen van het onderliggende financiële instrument of product. Derivaten worden verder slechts in beperkte mate gebruikt om een specifiek risico aan te gaan.

PFZW maakt gebruik van onderstaande derivaten. Derivaten met een positieve reële waarde worden als actief verantwoord. Derivaten met een negatieve reële waarde worden als passief verantwoord. De uitsplitsing naar actief en passief per balansdatum is als volgt:

(bedragen x € 1 miljoen)

      
   

2017

  

2016

  

Reële waarde

  

Reële waarde

 
 

Actief

Passief

Totaal

Actief

Passief

Totaal

Rentederivaten

17.530

8.069

9.461

22.070

9.497

12.573

Aandelenderivaten

-

-

-

87

52

35

Valutaderivaten

313

143

170

198

382

(184)

       

Totaal

17.843

8.212

9.631

22.355

9.931

12.424

    De samenstelling en het verloop van de derivaten (saldo van actief en passief) zijn als volgt:

    (bedragen x € 1 miljoen)

    Balans-
    waarde
    begin jaar

    Aankopen

    Verkopen

    Waarde-
    verande-
    ringen

    Balans-
    waarde
    eind jaar

          

    Beleggingen voor risico pensioenfonds

         

    Rentederivaten

    12.567

    -

    (1.425)

    (1.684)

    9.458

    Aandelenderivaten

    35

    -

    (29)

    (6)

    -

    Valutaderivaten

    (184)

    -

    (5.064)

    5.418

    170

    Subtotaal

    12.418

    -

    (6.518)

    3.728

    9.628

          

    Beleggingen voor risico deelnemer

         

    Rentederivaten

    6

    -

    (2)

    (1)

    3

    Aandelenderivaten

    -

    -

    -

    -

    -

    Valutaderivaten

    -

    -

    (2)

    2

    -

    Subtotaal

    6

    -

    (4)

    1

    3

          

    Totaal 2017

    12.424

    -

    (6.522)

    3.729

    9.631

    Totaal 2016

    10.519

    -

    (1.286)

    3.191

    12.424

    Bij derivaten kan ingeval van het voortijdig sluiten van het contract een positief of een negatief resultaat op de verkoop worden behaald. Afhankelijk van de wijze waarop de derivatenpositie is aangegaan (actief of passief) en de geldende spotkoers kan onder de post Verkopen/expiraties een positief of negatief bedrag worden gepresenteerd.

    Het grootste deel van de derivatenposities wordt aangehouden via PGGM Treasury B.V. Dit houdt in dat PGGM Treasury B.V. voor rekening en risico van haar opdrachtgevers derivatencontracten afsluit met externe partijen. De opdrachtgevers houden hiermee het economisch eigendom en PGGM Treasury B.V. verkrijgt het juridisch eigendom. Per balansdatum gaat het om een saldo van € 9.631 miljoen (ultimo 2016: € 12.424 miljoen). Dit saldo maakt deel uit van de derivaten activa en derivaten passiva.

    In de volgende paragrafen wordt per categorie derivaten inzicht gegeven in de samenstelling en de waarde van alle uitstaande derivatenposities van PFZW.

    Rentederivaten

    Volgend overzicht geeft inzicht in de omvang en samenstelling van de rentederivaten per balansdatum.

    (bedragen x € 1 miljoen)

    2017

    2016

     

    Reële waarde

    Reële waarde

     

    Actief

    Passief

    Actief

    Passief

    Interest rate swaps

    17.430

    4.832

    21.960

    6.099

    Inflation swaps

    100

    3.237

    110

    3.398

         

    Saldo rentederivaten

    17.530

    8.069

    22.070

    9.497

      Ontwikkelingen van rente en inflatie beïnvloeden de financiële positie van PFZW. Het renterisico op de verplichtingen van PFZW wordt deels afgedekt door inflatieobligaties en deels door rentederivaten.

      Doordat de waarde van de rentederivaten, die dienen ter afdekking van het renterisico van de pensioenverplichtingen, net als de waarde van de pensioenverplichtingen meebeweegt met de rente, zorgen de rentederivaten ervoor dat de pensioenverplichtingen van PFZW minder gevoelig zijn voor renteschommelingen. Op een zelfde manier zorgen inflatieswaps voor afdekking van het inflatierisico. In de risicoparagraaf is opgenomen wat het effect is van een wijziging in de rente of de inflatie op de derivaten die worden gebruikt ter afdekking van het renterisico respectievelijk het inflatierisico van de pensioenverplichtingen.

      Interest rate swaps zijn contracten waarbij twee partijen vaste rentebetalingen tegen variabele rentebetalingen uitwisselen. Inflation swaps zijn contracten waarbij twee partijen het inflatierisico uitwisselen, tegen een vastgestelde vergoeding. In hoeverre het rente- en inflatierisico per balansdatum door de derivaten zijn afgedekt, is toegelicht in de risicoparagraaf.

      De contractomvang en de looptijden van de interest rate swaps en inflation swaps bepalen in welke mate het rente- en inflatierisico wordt afgedekt. De gepresenteerde netto contractomvang per balansdatum kan een negatief of een positief saldo hebben. Een negatief saldo betekent bij interest rate swaps dat een vaste rentevergoeding wordt ontvangen en een variabele rentevergoeding wordt betaald. Een positief saldo betekent bij inflation swaps dat een variabele inflatievergoeding wordt ontvangen.

      Volgend overzicht geeft inzicht in de netto contractomvang en de looptijd van de rentederivaten per balansdatum.

      (bedragen x € 1 miljoen)

      Reële waarde

       
       

      Actief

      Passief

      Contractomvang

      Interest rate swaps

         

      Korter dan een jaar

      28

      71

      4.506

      Een jaar tot en met tien jaar

      421

      415

      5.093

      Langer dan tien jaar

      16.981

      4.346

      (53.537)

          

      Totaal interest rate swaps

      17.430

      4.832

       
          

      Inflation swaps

         

      Korter dan een jaar

      -

      45

      250

      Een jaar tot en met tien jaar

      65

      531

      4.420

      Langer dan tien jaar

      35

      2.661

      9.384

          

      Totaal inflation swaps

      100

      3.237

       
          

      Saldo

      17.530

      8.069

       

        PFZW belegt in futures. Futures zijn op de beurs verhandelbare termijncontracten met verplichte levering van een onderliggend financieel instrument of product in de toekomst tegen een vooraf vastgestelde prijs. Obligatiefutures worden gebruikt om op een efficiënte wijze een positie in te nemen in de onderliggende obligaties. De futures worden dagelijks afgerekend, waardoor de waarde per balansdatum nihil is. Om deze reden zijn deze futures niet in bovenstaand overzicht zichtbaar.

        De exposure van deze futures, waarover renterisico wordt gelopen, is € 90 miljoen positief (ultimo 2016: € 1.155 miljoen negatief). De looptijden van de futures zijn grotendeels korter dan een jaar.

        Aandelenderivaten

        Volgend overzicht geeft inzicht in de omvang en samenstelling van de aandelenderivaten per balansdatum

        (bedragen x € 1 miljoen)

        2017

        2016

         

        Reële waarde

        Reële waarde

         

        Actief

        Passief

        Actief

        Passief

        Variance swaps

        -

        -

        87

        52

             

        Saldo aandelenderivaten

        -

        -

        87

        52

          Een variance swap is een overeenkomst tussen twee partijen waarbij onderling kasstromen worden uitgewisseld op basis van een variantie van onderliggende waarden. De kasstromen zijn gebaseerd op het verschil tussen een vooraf afgesproken variantie en de daadwerkelijke variantie van de onderliggende waarden.

          Valutaderivaten

          Volgend overzicht geeft inzicht in de omvang en samenstelling van de valutaderivaten per balansdatum.

          (bedragen x € 1 miljoen)

          2017

          2016

           

          Reële waarde

          Reële waarde

           

          Actief

          Passief

          Actief

          Passief

          Valuta swaps

          313

          143

          198

          382

               

          Saldo valutaderivaten

          313

          143

          198

          382

            PFZW heeft beleggingen in vreemde valuta. Hierdoor bestaat het risico op waardeveranderingen van deze beleggingen als gevolg van een koersverandering van de betreffende valuta. Afdekking van dit valutarisico naar de euro vindt gedeeltelijk plaats en wordt uitsluitend door PFZW uitgevoerd. Afdekking is grotendeels door middel van valutaderivaten met een looptijd korter dan een jaar.

            De contractomvang van de valutaderivaten van PFZW bedraagt per balansdatum € 60.000 miljoen positief (ultimo 2016 € 64.350 miljoen positief). In hoeverre het valutarisico per balansdatum op totaalniveau door de derivaten zijn afgedekt, is toegelicht in paragraaf 15. Risicobeheer.