3.5 Derivaten

Derivaten zijn financiële contracten die hun waarde ontlenen aan een onderliggend financieel instrument of product, zoals aandelen, valuta en rente. Basisvormen van derivaten zijn termijncontracten, swaps en futures.

PFZW gebruikt derivaten om risico’s af te dekken. Dit zijn hoofdzakelijk het renterisico, inflatierisico en valutarisico. PFZW maakt daarnaast gebruik van derivaten om op een efficiëntere wijze een positie in te nemen dan door het aankopen van het onderliggende financiële instrument of product. Derivaten worden verder slechts in beperkte mate gebruikt om een specifiek risico aan te gaan.

PFZW maakt gebruik van onderstaande derivaten. Derivaten met een positieve reële waarde worden als actief verantwoord. Derivaten met een negatieve reële waarde worden als passief verantwoord. De uitsplitsing naar actief en passief per balansdatum is als volgt:

(bedragen x € 1 miljoen)

      
   

2018

  

2017

  

Reële waarde

  

Reële waarde

 
 

Actief

Passief

Totaal

Actief

Passief

Totaal

Rentederivaten

18.211

8.516

9.695

17.530

8.069

9.461

Aandelenderivaten

-

-

-

-

-

-

Valutaderivaten

594

130

464

313

143

170

       

Totaal

18.805

8.646

10.159

17.843

8.212

9.631

    De samenstelling en het verloop van de derivaten (saldo van actief en passief) zijn als volgt:

     

    Balans-

      

    Waarde-

    Balans-

     

    waarde

     

    Verkopen/

    verande-

    waarde

    (bedragen x € 1 miljoen)

    begin jaar

    Aankopen

    Expiraties

    ringen

    eind jaar

          

    Beleggingen voor risico pensioenfonds

         

    Rentederivaten

    9.458

    -

    (1.502)

    1.736

    9.692

    Aandelenderivaten

    -

    -

    -

    -

    -

    Valutaderivaten

    170

    -

    3.830

    (3.536)

    464

    Subtotaal

    9.628

    -

    2.328

    (1.800)

    10.156

          

    Beleggingen voor risico deelnemer

         

    Rentederivaten

    3

    -

    (1)

    1

    3

    Aandelenderivaten

    -

    -

    -

    -

    -

    Valutaderivaten

    -

    -

    1

    (1)

    -

    Subtotaal

    3

    -

    -

    -

    3

          

    Totaal 2018

    9.631

    -

    2.328

    (1.800)

    10.159

    Totaal 2017

    12.424

    -

    (6.522)

    3.729

    9.631

    Bij derivaten kan ingeval van het voortijdig sluiten van het contract een positief of een negatief resultaat op de verkoop worden behaald. Afhankelijk van de wijze waarop de derivatenpositie is aangegaan (actief of passief) en de geldende spotkoers kan onder de post Verkopen/expiraties een positief of negatief bedrag worden gepresenteerd.

    Het grootste deel van de derivatenposities wordt aangehouden via PGGM Treasury B.V. Dit houdt in dat PGGM Treasury B.V. voor rekening en risico van haar opdrachtgevers derivatencontracten afsluit met externe partijen. De opdrachtgevers houden hiermee het economisch eigendom en PGGM Treasury B.V. verkrijgt het juridisch eigendom. Per balansdatum gaat het om een saldo van € 10.159 miljoen (ultimo 2017: € 9.631 miljoen). Dit saldo maakt deel uit van de derivaten activa en derivaten passiva.

    In de volgende paragrafen wordt per categorie derivaten inzicht gegeven in de samenstelling en de waarde van alle uitstaande derivatenposities van PFZW.

    Rentederivaten

    Volgend overzicht geeft inzicht in de omvang en samenstelling van de rentederivaten per balansdatum.

    (bedragen x € 1 miljoen)

    2018

    2017

     

    Reële waarde

    Reële waarde

     

    Actief

    Passief

    Actief

    Passief

    Interest rate swaps

    18.096

    4.683

    17.430

    4.832

    Inflation swaps

    115

    3.833

    100

    3.237

         

    Saldo rentederivaten

    18.211

    8.516

    17.530

    8.069

      Ontwikkelingen van rente en inflatie beïnvloeden de financiële positie van PFZW. Het renterisico op de verplichtingen van PFZW wordt deels afgedekt door inflatieobligaties en deels door rentederivaten.

      Doordat de waarde van de rentederivaten, die dienen ter afdekking van het renterisico van de pensioenverplichtingen, net als de waarde van de pensioenverplichtingen meebeweegt met de rente, zorgen de rentederivaten ervoor dat de pensioenverplichtingen van PFZW minder gevoelig zijn voor renteschommelingen. Op een zelfde manier zorgen inflatieswaps voor afdekking van het inflatierisico. In de risicoparagraaf is opgenomen wat het effect is van een wijziging in de rente of de inflatie op de derivaten die worden gebruikt ter afdekking van het renterisico respectievelijk het inflatierisico van de pensioenverplichtingen.

      Interest rate swaps zijn contracten waarbij twee partijen vaste rentebetalingen tegen variabele rentebetalingen uitwisselen. Inflation swaps zijn contracten waarbij twee partijen het inflatierisico uitwisselen, tegen een vastgestelde vergoeding. In hoeverre het rente- en inflatierisico per balansdatum door de derivaten zijn afgedekt, is toegelicht in de risicoparagraaf.

      De contractomvang en de looptijden van de interest rate swaps en inflation swaps bepalen in welke mate het rente- en inflatierisico wordt afgedekt. De gepresenteerde netto contractomvang per balansdatum kan een negatief of een positief saldo hebben. Een negatief saldo betekent bij interest rate swaps dat een vaste rentevergoeding wordt ontvangen en een variabele rentevergoeding wordt betaald. Een positief saldo betekent bij inflation swaps dat een variabele inflatievergoeding wordt ontvangen.

      Volgend overzicht geeft inzicht in de netto contractomvang en de looptijd van de rentederivaten per balansdatum.

      (bedragen x € 1 miljoen)

      Reële waarde

       
       

      Actief

      Passief

      Contractomvang

      Interest rate swaps

         

      Korter dan een jaar

      -

      8

      200

      Een jaar tot en met tien jaar

      301

      615

      19.698

      Langer dan tien jaar

      17.795

      4.060

      (54.931)

          

      Totaal interest rate swaps

      18.096

      4.683

       
          

      Inflation swaps

         

      Korter dan een jaar

      -

      11

      -

      Een jaar tot en met tien jaar

      68

      564

      4.420

      Langer dan tien jaar

      47

      3.258

      9.384

          

      Totaal inflation swaps

      115

      3.833

       
          

      Saldo

      18.211

      8.516

       

        PFZW belegt in futures. Futures zijn op de beurs verhandelbare termijncontracten met verplichte levering van een onderliggend financieel instrument of product in de toekomst tegen een vooraf vastgestelde prijs. Obligatiefutures worden gebruikt om op een efficiënte wijze een positie in te nemen in de onderliggende obligaties. De futures worden dagelijks afgerekend, waardoor de waarde per balansdatum nihil is. Om deze reden zijn deze futures niet in bovenstaand overzicht zichtbaar.

        De exposure van deze futures, waarover renterisico wordt gelopen, is € 279 miljoen negatief (ultimo 2017: € 90 miljoen positief). De looptijden van de futures zijn grotendeels korter dan een jaar.

        Valutaderivaten

        Volgend overzicht geeft inzicht in de omvang en samenstelling van de valutaderivaten per balansdatum.

        (bedragen x € 1 miljoen)

        2018

        2017

         

        Reële waarde

        Reële waarde

         

        Actief

        Passief

        Actief

        Passief

        Valuta swaps

        594

        130

        313

        143

             

        Saldo valutaderivaten

        594

        130

        313

        143

          PFZW heeft beleggingen in vreemde valuta. Hierdoor bestaat het risico op waardeveranderingen van deze beleggingen als gevolg van een koersverandering van de betreffende valuta. Afdekking van dit valutarisico naar de euro vindt gedeeltelijk plaats en wordt uitsluitend door PFZW uitgevoerd. Afdekking is grotendeels door middel van valutaderivaten met een looptijd korter dan een jaar.

          De contractomvang van de valutaderivaten van PFZW bedraagt per balansdatum € 60.600 miljoen positief (ultimo 2017 € 60.000 miljoen positief). In hoeverre het valutarisico per balansdatum op totaalniveau door de derivaten zijn afgedekt, is toegelicht in paragraaf 15. Risicobeheer.